مىرود كه اين كتاب به همين نام در ادبيات ايران وجود داشته و مؤلف آن زادان فرخ ديگرى بوده كه در همان عصر ساسانى مىزيسته است . ياقوت روايت مىكند « 1 » كه روزى حجاج به زادان فرخ گفت كه براى من از اعراب و سرزمين آنها حكايت كن . زادان فرخ گفت : « خداوند امير را نيك بدارد من دربارهء ايرانيان آگاه‌ترم تا دربارهء اعراب » . ممكن است اين روايت كه در آن به علم و اطلاع زادان فرخ دربارهء ايران و شهرهاى آن اشاره شده با موضوع ترجمهء اين كتاب كه دربارهء خواص شهرها و مناطق مختلف ايران بوده بىارتباط نباشد . زادان فرخ در عمل حساب و ديوان خراج مهارتى بسزا داشته و داراى طريقه‌اى خاص بوده كه بدان معروف گرديده . جاحظ « 2 » در تعريف از ابراهيم سندى كه وى را خطيبى بىمانند شمرده گويد : « او هم دبير رسائل بود و هم دبير خراج در سخن همچون رؤبه « 3 » بود و در عمل خراج به طريقه زادان فروخ اعور عمل مىكرد » . زادان فرخ تا پايان عمر در ديوان حجاج مىبود و در فتنه ابن اشعث هنگامى كه از جايى در بصره به خانه خود باز مىگشت در بين راه كشته شد . پس از مرگ وى حجاج صالح بن عبد الرحمان را ، كه وى نيز يكى از مترجمان زبان فارسى است و ذكر آن خواهد آمد ، به جاى زادان فرخ دبير ديوان خود ساخت . زادان فرخ از مردم كسكر بوده و كسكر نام استان وسيعى بوده است در جنوب ايران شامل قسمتى از نواحى غربى خوزستان و قسمتى از نواحى شرقى و جنوبى عراق امروز ، و مركز آن شهرى بوده است به نام خسرو شاهپور ولى در زمان ولايت حجاج بن يوسف بر عراق او واسط را كه خودش در آبادى و توسعهء آن كوشيده بود مركز اين استان قرار داد . واسط بين كوفه و بصره واقع شده است و بنا به نقل ياقوت از گفتهء هيثم بن عدى در ايران استانى نبوده است كه مردم آن

--> ( 1 ) . معجم البلدان ، ج 1 ، ص 53 . ( 2 ) . البيان و التبين ، ج 2 ، ص 422 . ( 3 ) . رؤبه بن العجاج ، يكى از شاعران عرب است كه دورهء امويان و اوايل دورهء عباسيان را درك كرد و آنها را در شعر خود ستود . كلام رؤبه را در نزد ارباب لغت عرب اعتبار فراوان بوده و غالبا در بيان معنى كلمات به اشعار او استناد جسته‌اند .